Tadeusz Kasperek
Zespół Szkół w Białej
Cel ogólny: kształtowanie postaw estetycznych, dostrzeganie w utworze cech charakterystycznych dla stylu i kultury danej epoki
Cele szczegółowe: uczeń opisuje obrazy, uwzględniając ich kompozycję oraz wskazując w nich elementy różnych stylów. Zauważa konteksty literackie, wartościuje zjawiska artystyczne, prezentuje swój stosunek do sztuki. Uczeń wskazuje związek obrazów z mitologią i z Biblią
Metody i formy pracy:
-dyskusja
-praca pod kierunkiem nauczyciela
-metoda analizy wykonawczej
-praca z tekstami kultury
MATERIAŁ: foliogramy z reprodukcjami obrazów
Ø Paul Rubens – „Alegoria wojny”
Ø Arnold Bocklin – „Wojna”
Ø
|
|
Ø Fragmenty „Biblii”
Bocklin –„ Wojna”
SALWADOR DALI – „ OBLICZE WOJNY”
TOK LEKCJI:
1. Wprowadzenie: obejrzenie reprodukcji dzieł malarskich ukazujących różne obrazy wojny i luźne refleksje uczniowskie.
2. Prezentacja obrazu Petera Paula Rubensa – „Alegoria wojny”
· Obraz namalowany w latach 1637-1638 jest obrazem metaforycznym związanym z wojną trzydziestoletnią
· Komentarz samego Rubensa w jednym z listów do tego obrazu: „Główną postacią jest tu Mars, który wychodząc z otwartej świątyni boga Janusa (w czasie pokoju, według obyczaju rzymskiego, pozostawała ona zamknięta) , grozi ludowi nieszczęściem. Nie zwraca zbytniej uwagi na Wenus, która stara się go zatrzymać swymi pieszczotami i pocałunkami; z drugiej strony ciągnie Marsa jedna z Furii, Alekto. Tuż obok nich ukazane są odrażające postaci, oznaczające Zarazę i Głód; (...) dalej matka z dzieckiem w ramionach, by ukazać, że niszcząca wszystko wojna jest zaprzeczeniem Płodności, Macierzyństwa i Miłosierdzia. Poza tym widać również przewróconą postać architekta z atrybutami jego zawodu w ręku, co oznacza, że to co w czasie pokoju wznoszone jest dla wygody i ozdoby miasta, obraca się w ruinę i zostaje strącone na ziemię przez wojska. (...) Pod stopami Marsa – książka i kilka rysunków, by wskazać, iż depcze on poezję i inne sztuki. Widać też, porzucone z boku, kaduceusz i gałązkę oliwną – symbole Pokoju. Kobieta w żałobie to nieszczęśliwa Europa(...). Jej symbolem jest – trzymana przez aniołka czy jakieś bóstwo opiekuńcze – kula z oznaczającym świat chrześcijański krzyżem”
· Jak można interpretować ów obraz z perspektywy człowieka baroku?
Ø Ludzkie pragnienie pokoju (gałązka oliwna, kaduceusz), stabilizacji, piękna (książka i rysunki), bezpieczeństwa (dawane przez dom, w dwojakim znaczeniu) kontrastuje z gniewem, zemstą, wojną; zostaje w jednej chwili zaprzepaszczone;
Ø Rozdarcie wewnętrzne człowieka;
Ø Z jednej strony dom, miłość, rodzina, z drugiej niewróżąca nic dobrego ciemność
Ø Przeżywanie wielkich namiętności
Ø Obraz ten może korespondować z filozofią Pascala i sonetami Mikołaja Sępa Szarzyńskiego
3. Zadania , polecenia i pytania do analizy i interpretacji obrazu „Wojna” Arnolda Bocklina
q Zdobądź informacje o malarzu. Wypisz też najważniejsze cechy symbolizmu w punktach, ułatwia Ci interpretację obrazu
q KOMPOZYCJA OBRAZU:
· Co widzisz na I i II planie obrazu?
· Jaki sposób obrazowania zastosował malarz? (realistyczny, przekształcający, fantastyczny – krótko uzasadnij odpowiedź):
· Czy obraz ma charakter statyczny, czy dynamiczny? Jak to wpływa na kompozycję (otwarta, zamknięta)?
q KOLORYSTYKA OBRAZU:
· Jakie kolory przeważają w tym obrazie?
· Spróbujcie zinterpretować symboliczne znaczenie barw zastosowanych przez artystę.
q Pod jakim kątem można spojrzeć na obraz?
· Z jakim tematem znanym w kulturze (i sztuce) kojarzy Wam się wizja malarza? Weźcie pod uwagę następujący fragment z Biblii z Apokalipsy św. Jana: „ I widziałem, iż otworzył Baranek jedną z siedmiu pieczęci, i słyszałem jedno z czterech zwierząt mówiące, jakoby głos gromu: Chodź, a patrzaj! I widziałem, a oto koń biały, a który na nim siedział, miał łuk: i dano mu koronę, i wyszedł zwyciężając, aby zwyciężył.” (...) itd. Do słów: „ A oto koń blady, a który siedział na nim, imię jemu Śmierć, a piekło szło za nim, i dana jest moc nad czterema częściami ziemi, zabijając mieczem, głodem i śmiercią i przez bestyje ziemskie”.
· Co symbolizują przedstawione na obrazie:
- postaci
- zwierzęta
- miasto
· Jaki widzisz związek między apokalipsą i wojną? Dla ułatwienia sobie odpowiedzi znajdź w słowniku termin apokalipsa -–co oznacza w języku potocznym?
· Jaką refleksją na temat wojny chciał się podzielić z odbiorcą Arnold Bocklin?
· Wymień znane Ci teksty kultury, zawierające podobny obraz wojny
- obrazy
- utwory literackie
- filmy
· Do jakich wniosków dochodzicie, oglądając obraz A Bocklina?
4. Plan analizy i interpretacji obrazu „Oblicze wojny” Salvadora Dali
· Krótka informacja o autorze i surrealizmie
· Kompozycja obrazu:
Ø W tle poszarzałe niebo;
Ø W centrum obrazu ogromna ludzka głowa stojąca na piasku;
Ø W puste oczodoły oraz w dziury po wybitych zębach wpisane zostały trupie czaszki, a dokoła głowy wiją się żmije;
Ø Z zębów pozostały tylko kły;
Ø Z prawej strony obrazu widać fragment skały, natomiast na płaskim podłożu odbiła się ludzka dłoń (ślad ten pozostaje zaciemniony)
· Technika i światło:
Ø Technika zbliżona do naturalistycznej (werystycznie przedstawiona głowa ludzka, mimika twarzy);
Ø Estetyka brzydoty- emblematy śmierci wpisane w obraz głowy żywego człowieka;
Ø Światło- dość dobrze oświetlona twarz i światłocień (skała i głowa rzucają cień).
· Problematyka i symbolika obrazu:
Ø Obraz namalowany został w 1940 roku i jest swego rodzaju alegorią wojny;
Ø Podczas wojny w oczach ludzi odbija się zagłada świata; gdzie nie spojrzą, tam widza śmierć; jest ona także obecna w mowie ówczesnych ludzi
Ø Żmije wijące się dokoła ludzkiej głowy to jad (np. zła, nienawiści, okrucieństwa), którym zatruwany jest człowiek podczas wojny;
Ø Na twarzy maluje się przerażenie, ból, bunt itp.
Ø Głowa ludzka stoi na pustyni, którą zapewne jest świat w czasie wojny, nieustannie niszczony i pustoszony, a także stopniowo odzierany z wszelkich wartości;
Ø Autor takiej wizji świata podpisał się na swoim dziele ( w prawym dolnym rogu odbity został ślad ludzkiej dłoni)
5.Końcowe wnioski wynikające z zestawienia trzech obrazów ukazujących różne sposoby ukazywania oblicza wojny. Bank pomysłów- do jakich tematów i zagadnień można wykorzystać powyższe obrazy np.
§ Katastroficzna wizja świata w poezji i malarstwie czasów wojny;
§ Różne obrazy wojny w znanych Ci tekstach kultury;
§ Prawda o współczesnym człowieku w wybranych tekstach kultury
§ Oddziaływanie katastrofizmu na twórczość malarzy XX wieku
Zadanie domowe dla zainteresowanych:
1.Z książki „100 najsłynniejszych obrazów” Jacka Buszyńskiego zapoznaj się z interpretacją innych obrazów dotyczących wojny:
-Wereszczagin- „Apoteoza wojny”
Picasso – „Guernica”
Goya- „Okropności wojny”
2. Obraz wojny w twórczości polskich malarzy.