TRZY OBLICZA WOJNY W MALARSTWIE RÓŻNYCH EPOK-   SCENARIUSZ

Tadeusz Kasperek

Zespół Szkół w Białej


Cel ogólny: kształtowanie postaw estetycznych, dostrzeganie w utworze cech charakterystycznych dla stylu i kultury danej epoki

Cele szczegółowe: uczeń opisuje obrazy, uwzględniając ich kompozycję oraz wskazując w nich elementy różnych stylów. Zauważa konteksty literackie, wartościuje zjawiska artystyczne, prezentuje swój stosunek do sztuki. Uczeń wskazuje związek obrazów z mitologią i z Biblią

Metody i formy pracy:

-dyskusja

-praca pod kierunkiem nauczyciela

-metoda analizy wykonawczej

-praca z tekstami kultury

MATERIAŁ: foliogramy z reprodukcjami obrazów

Ø      Paul Rubens – „Alegoria wojny”

Ø      Arnold Bocklin – „Wojna”

Ø     

 
 

Salwador Dali- „Oblicze wojny”  

Ø      Fragmenty „Biblii”

     Bocklin –„ Wojna”                                                                                     


SALWADOR  DALI – „ OBLICZE  WOJNY”

 

TOK LEKCJI:

1.      Wprowadzenie: obejrzenie reprodukcji dzieł malarskich ukazujących różne obrazy wojny i luźne refleksje uczniowskie.

2.      Prezentacja obrazu Petera Paula Rubensa – „Alegoria wojny”

·        Obraz namalowany w latach 1637-1638 jest obrazem metaforycznym związanym z wojną trzydziestoletnią

·        Komentarz samego Rubensa w jednym z listów do tego obrazu: „Główną postacią jest tu Mars, który wychodząc z otwartej świątyni boga Janusa (w czasie pokoju, według obyczaju rzymskiego, pozostawała ona zamknięta) , grozi ludowi nieszczęściem. Nie zwraca zbytniej uwagi na Wenus, która stara się go zatrzymać swymi pieszczotami i pocałunkami; z drugiej strony ciągnie Marsa jedna z Furii, Alekto. Tuż obok nich ukazane są odrażające postaci, oznaczające Zarazę i Głód; (...) dalej matka z  dzieckiem w ramionach, by ukazać, że niszcząca wszystko wojna jest zaprzeczeniem Płodności, Macierzyństwa i Miłosierdzia. Poza tym widać również przewróconą postać architekta z atrybutami jego zawodu w ręku, co oznacza, że to co w czasie pokoju wznoszone jest dla wygody i ozdoby miasta, obraca się w ruinę i zostaje strącone na ziemię  przez wojska. (...) Pod stopami Marsa – książka i kilka rysunków, by wskazać, iż depcze on poezję i inne sztuki. Widać też, porzucone z boku, kaduceusz i gałązkę oliwną – symbole Pokoju. Kobieta w żałobie to nieszczęśliwa Europa(...). Jej symbolem jest – trzymana przez aniołka czy jakieś bóstwo opiekuńcze – kula z oznaczającym świat chrześcijański krzyżem”

·        Jak można interpretować ów obraz z perspektywy człowieka baroku?

Ø      Ludzkie pragnienie pokoju (gałązka oliwna, kaduceusz), stabilizacji, piękna (książka i rysunki), bezpieczeństwa (dawane przez dom, w dwojakim znaczeniu) kontrastuje z gniewem, zemstą, wojną; zostaje w jednej chwili zaprzepaszczone;

Ø      Rozdarcie wewnętrzne człowieka;

Ø      Z jednej strony dom, miłość, rodzina, z drugiej niewróżąca nic dobrego ciemność

Ø      Przeżywanie wielkich namiętności

Ø      Obraz ten może korespondować z filozofią Pascala i sonetami Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

3.      Zadania , polecenia i pytania do analizy i interpretacji obrazu „Wojna” Arnolda Bocklina

q       Zdobądź informacje o malarzu. Wypisz też najważniejsze cechy symbolizmu w punktach, ułatwia Ci interpretację obrazu

q       KOMPOZYCJA OBRAZU:

·        Co widzisz na I i II planie obrazu?

·        Jaki sposób obrazowania zastosował malarz? (realistyczny, przekształcający, fantastyczny – krótko uzasadnij odpowiedź):

·        Czy obraz ma charakter statyczny, czy dynamiczny? Jak to wpływa na kompozycję (otwarta, zamknięta)?

 

q       KOLORYSTYKA OBRAZU:

·        Jakie kolory przeważają w tym obrazie?

·        Spróbujcie  zinterpretować symboliczne znaczenie barw zastosowanych przez artystę.

q       Pod jakim kątem można spojrzeć na obraz?

·        Z jakim tematem znanym w kulturze (i sztuce) kojarzy Wam się wizja malarza? Weźcie pod uwagę następujący fragment z Biblii z Apokalipsy św. Jana: „ I widziałem, iż otworzył Baranek jedną z siedmiu pieczęci, i słyszałem jedno z czterech zwierząt mówiące, jakoby głos gromu: Chodź, a patrzaj! I widziałem, a oto koń biały, a który na nim siedział, miał łuk: i dano mu koronę, i wyszedł zwyciężając, aby zwyciężył.” (...) itd. Do słów: „ A oto koń blady, a który siedział na nim, imię jemu Śmierć, a piekło szło za nim, i dana jest moc nad czterema częściami ziemi, zabijając mieczem, głodem i śmiercią i przez bestyje ziemskie”.

·        Co symbolizują przedstawione na obrazie:

-         postaci

-         zwierzęta

-         miasto

·        Jaki widzisz związek między apokalipsą i wojną? Dla ułatwienia sobie odpowiedzi znajdź w słowniku termin apokalipsa -–co oznacza w języku potocznym?

·        Jaką refleksją na temat wojny chciał się podzielić z odbiorcą Arnold Bocklin?

·        Wymień znane Ci teksty kultury, zawierające podobny obraz wojny

-        obrazy

-        utwory literackie

-        filmy

·        Do jakich wniosków dochodzicie, oglądając obraz A Bocklina?

 

4.      Plan analizy i interpretacji obrazu „Oblicze wojny” Salvadora Dali

·        Krótka informacja o autorze i surrealizmie

·        Kompozycja obrazu:

Ø      W tle poszarzałe niebo;

Ø      W centrum obrazu ogromna ludzka głowa stojąca na piasku;

Ø      W puste oczodoły oraz w dziury po wybitych zębach wpisane zostały trupie czaszki, a dokoła głowy wiją się żmije;

Ø      Z zębów pozostały tylko kły;

Ø      Z prawej strony obrazu widać fragment skały, natomiast na płaskim podłożu odbiła się ludzka dłoń (ślad ten pozostaje zaciemniony)

·        Technika i światło:

Ø      Technika zbliżona do naturalistycznej (werystycznie przedstawiona głowa ludzka, mimika twarzy);

Ø      Estetyka brzydoty- emblematy śmierci wpisane w obraz głowy żywego człowieka;

Ø      Światło- dość dobrze oświetlona twarz i światłocień (skała i głowa rzucają cień).

 

·        Problematyka i symbolika obrazu:

Ø      Obraz namalowany został w 1940 roku i jest swego rodzaju alegorią wojny;

Ø      Podczas wojny w oczach ludzi odbija się zagłada świata; gdzie nie spojrzą, tam widza śmierć; jest ona także obecna w mowie ówczesnych ludzi

Ø      Żmije wijące się dokoła ludzkiej głowy to jad (np. zła, nienawiści, okrucieństwa), którym zatruwany jest człowiek podczas wojny;

Ø      Na twarzy maluje się przerażenie, ból, bunt itp.

Ø      Głowa ludzka stoi na pustyni, którą zapewne jest świat w czasie wojny, nieustannie niszczony i pustoszony, a także stopniowo odzierany z wszelkich wartości;

Ø      Autor takiej wizji świata podpisał się na swoim dziele ( w prawym dolnym rogu odbity został ślad ludzkiej dłoni)

5.Końcowe wnioski wynikające z zestawienia trzech obrazów ukazujących różne sposoby ukazywania  oblicza wojny. Bank pomysłów- do jakich tematów i zagadnień można wykorzystać powyższe obrazy np.

§         Katastroficzna wizja świata w poezji i malarstwie czasów wojny;

§         Różne obrazy wojny w znanych Ci tekstach kultury;

§         Prawda o współczesnym człowieku w wybranych tekstach kultury

§         Oddziaływanie katastrofizmu na twórczość malarzy XX wieku

Zadanie domowe dla zainteresowanych:

1.Z książki „100 najsłynniejszych obrazów” Jacka Buszyńskiego zapoznaj się z interpretacją innych obrazów dotyczących wojny:

-Wereszczagin- „Apoteoza wojny”

Picasso – „Guernica”

Goya- „Okropności wojny”

2. Obraz wojny w twórczości polskich malarzy.